• Wij maken Leonidas nog groener!
  • Koop het jubileumboek van Leonidas bij Jumbo De Jong!
  • SponsorKliks
  • Word lid!

Fietspad naar accommodatie Leonidas krijgt naam

Het college van de gemeente Weststellingwerf heeft besloten een naam te geven aan het nieuwe fietspad van de Nieuweweg naar de Elsweg, met aansluiting op parkeerplaats Leonidas bij de kantine.

Op voorstel van Leonidas-voorzitter Lourens Looijenga krijgt de nieuwe verbinding de naam "Westerseveldpad". Zijn voorstel werd gesteund door de Kerngroep Bestemming Noordwolde en het Dorpsarchief Noordwolde.

Wat betreft de naam is de volgende onderbouwing naar de gemeente gestuurd: Vijftig jaar geleden zorgt de ruilverkaveling Linde-Zuid voor een totale omwenteling bij Noordwolde. Nergens is de ingreep in het landschap zo groot als rond Noordwolde.

Heidevelden moeten eerst ontruimd worden, om ze daarna te kunnen ontginnen. De bewoners ruilen onder druk gezet vrijwillig hun plaggenhut in voor een rijtjeswoning in het dorp.


Deze emancipatie betekent het einde van het Oosterse- en Westerveld tussen Noordwolde en de Drentse grens; een schier eindeloos heidegebied van 1200 hectare woeste verlatenheid.

Die heide ontstaat 15.000 jaar geleden na de laatste ijstijd, op het zand dat is aangevoerd door de grote rivieren of verstoven vanuit zee over de bevroren ondergrond. De wind heeft vrij spel en vormt zandruggen en laagten, met waterplassen waar later turf wordt afgegraven.

Met de turf verdwijnt de buitengewone welvaart, die Noordwolde in de 17e en in het begin van de 18e eeuw kent.

De eerste bewoners van de onvruchtbaar geworden gronden zijn vanaf 1750 werkloze veenarbeiders. Ze zijn solidair in hun haat tegen alles wat neigt naar bemoeienis van de overheid en/of kerk. Er is geen enkele hygiëne en veel drankmisbruik.

De vaart vanaf Noordwolde zorgt er als barrière voor dat het Oosterseveld minder bewoond is, waardoor het leven daar door een groter stukje grond ook wat beter is.

Die bewoners proberen met een klein boerenbedrijf tot enige regelmaat in hun leven te komen. De mensen van het Westerseveld zijn minder degelijk.

Ze vallen op door drinken, vechten en bedelen en bezorgen Noordwolde een slechte naam. De hutten worden daar lukraak neergezet.

Na 1820 komen koloniën als Frederiksoord, Wilhelminaoord en Willemsoord tot stand. Op de heide van het Oosterse en Westerseveld tussen die koloniën en Noordwolde vestigen zich arme bannelingen, die bijvoorbeeld de regels van de Maatschappij hebben overtreden.

De bevolking van Noordwolde groeit van 1130 in 1811 naar 2126 in 1840 met veel Hollandse en ook Franse namen. Tussen 1850 en 1860 komen er alleen al 600 uit de kolonie Frederiksoord, gevarieerd van afkomst, aard en aanleg. Er heerst op vooral het Westerseveld een oertoestand.

Het Parool beschrijft: "Op de velden lopen in vodden gehulde schepselen rond. Ze gaan schuil voor de nacht in holen, half boven, half onder de grond. In de hutten voeden ze zich, daar bedrijven ze hun liefde, baren ze hun kinderen en vlechten ze hun mandjes. Daar schuilen ze voor de regen en duiken huiverend weg voor het onweer. Ze hebben de beschaving gezien, maar de beschaving heeft hen verstoten en ze zakken terug naar de prehistorie."

Zeker 200 gezinnen verdienen in de hutten wat geld met vlechten. De bewoners van het probleemgebied wonen tot in de jaren vijftig officieel in "Noordwolde-Westerseveld". Tussen de vele kleine fabriekjes staan de huisjes van fabrieksarbeiders.

In 1954 wordt door socioloog De Koning geadviseerd om die huisjes af te breken en de bewoners een nieuw huis met twintig are grond aan te bieden in Noordwolde of huttendorp Lombok, zoals Noordwolde-Zuid dan nog genoemd wordt.

Het totale heidegebied van 1200 hectare is totaal versnipperd en is in handen van 560 verschillende eigenaren. Ook een breed lachende ereburger Johannes Mooij is al snel niet huiverig meer voor de ruilverkaveling, die nergens zo ingewikkeld en ingrijpend wordt als in Noordwolde.

Er worden 17 gezinnen vanaf het Oosterse- en Westerseveld in 41 gebouwde woningen aan de Reitsmastraat en Verdeniussstraat ondergebracht. Sloten werd gedempt en elders gegraven, storende hoogteverschillen geëgaliseerd: herontginnen, diepploegen, bezanden en frezen. Door die werkzaamheden en de afbraak van krotten krijgt het gebied snel een heel ander aanzien.

In het Westerseveld komen sportvelden en een recreatiegebied van 40 hectare met camping en zwemplas. Het leven op het Oosterse- en Westerseveld: je zou er een streekroman over kunnen schrijven.

Het medeleven als er een hut was platgebrand na blikseminslag of als een geit was gestorven; dan werd er geld ingezameld. De burenhulp, zo kenmerkend voor vooral het Westerseveld, als iemand ziek is en de aardappelen gerooid moeten worden. De solidariteit van de verstotenen, die samen binnen een dag een hut bouwden van wat de natuur hen bood.

Al snel resten alleen nog de (geromantiseerde) herinneringen. De naam Oosterseveld - het heideveld waar Olyphia als voetbalclub begon - leeft voort in een destijds nieuw aangelegde weg, een school heet "De Velden", maar het Westerseveld? Die naam was verdwenen, tot nu toe dus.

De naam keert eindelijk terug, als naam van het nieuwe fietspad, dat voor Leonidas ook heel belangrijk wordt als verbinding naar het dorp.